Viết truyện ngắn trong một buổi: lịch 90 phút từ ý tưởng đến bản đọc to

Viết xong một truyện ngắn trong một buổi là làm được, nếu em giới hạn câu chuyện thật chặt và chia thời gian thành từng chặng: khoảng 90 phút cho một truyện 500 đến 800 chữ, gồm nghĩ ý, dựng khung, viết nháp một mạch, nghỉ, rồi sửa và đọc to. Chìa khoá là không viết và sửa cùng lúc. Bài này đưa ra lịch 90 phút từng chặng, bộ giới hạn "một – một – một", danh sách sửa bài và cách vượt qua lúc bí.

Vì sao viết trong một buổi lại dễ hơn viết "khi nào có hứng"

Nhiều bạn để dành truyện đến khi có ý tưởng thật hay, thời gian thật rảnh. Kết quả thường là truyện mãi không bắt đầu, hoặc bắt đầu rồi bỏ dở ở trang hai. Đặt một khung thời gian ngắn có mấy cái lợi:

• Không có thời gian để sợ. Khi chỉ còn hai mươi phút cho bản nháp, em không kịp lo câu này có hay không, chỉ kịp viết.
• Truyện ngắn buộc phải gọn. Không đủ thời gian cho mười nhân vật và ba vương quốc, nên em tự nhiên chọn những gì quan trọng nhất.
• Có một thứ hoàn chỉnh. Một truyện ngắn xong trọn, dù chưa hay, dạy em nhiều hơn một tiểu thuyết bỏ dở ở chương hai.

Nhiều câu lạc bộ viết và cuộc thi viết trên thế giới có hình thức "viết nhanh" theo giờ, chính vì những lý do này.

Giới hạn "một – một – một"

Trước khi viết, hãy tự đặt ba giới hạn:

Giới hạn	Nghĩa là	Ví dụ
Một nhân vật chính	Có thể có người phụ, nhưng chỉ theo một người	Cô bé Mai, 11 tuổi
Một nơi chốn	Truyện diễn ra chủ yếu ở một chỗ	Sân thượng nhà bà ngoại
Một vấn đề	Một điều nhân vật muốn và một thứ cản trở	Mai muốn cứu chậu hoa của bà trước khi bà đi viện về, nhưng hoa đã héo gần hết

Thêm một giới hạn nữa nếu muốn: một khoảng thời gian ngắn, như một buổi chiều, một đêm mất điện, mười phút chờ xe buýt. Truyện ngắn hay thường là lát cắt nhỏ của cuộc sống, không phải cả cuộc đời nhân vật.

Lịch 90 phút từng chặng

Chặng	Thời gian	Làm gì
1. Gom ý	10 phút	Viết nhanh mười ý tưởng, không gạch cái nào. Chọn ý làm em tò mò nhất.
2. Dựng khung	10 phút	Điền giới hạn một – một – một. Viết ba dòng: mở đầu, thử thách, kết.
3. Viết nháp	30 phút	Viết một mạch từ đầu tới cuối. Không sửa, không xoá, không tra từ.
4. Nghỉ	10 phút	Đứng dậy, uống nước, đi lại. Không đọc bài.
5. Sửa	20 phút	Đọc lại với danh sách sửa bên dưới. Cắt nhiều hơn thêm.
6. Đọc to	10 phút	Đọc to cho chính mình hoặc một người nghe. Sửa những chỗ vấp.

Chặng 3 là chặng quan trọng nhất. Bản nháp đầu được phép dở. Nếu bí một từ, gõ ba chấm rồi viết tiếp. Nếu nghĩ ra chi tiết hay cho đoạn trước, ghi một dòng ở lề, không quay lại. Viết và sửa dùng hai "chế độ" khác nhau của đầu óc. Làm cùng lúc, cả hai đều chậm.

Chặng 4 tưởng thừa nhưng rất có ích. Nghỉ một chút giúp em đọc bài bằng mắt người đọc, thay vì mắt người vừa viết. Nhà văn chuyên nghiệp thường để bản thảo nghỉ nhiều ngày; trong một buổi, mười phút cũng đã khác.

Mở bài: bắt đầu ở chỗ có chuyện

Lỗi phổ biến nhất của truyện học sinh là mở bằng việc thức dậy, đánh răng, ăn sáng. Hãy mở bằng khoảnh khắc ngay trước hoặc ngay khi vấn đề xuất hiện.

• Thay vì: "Sáng hôm ấy Mai dậy sớm, trời đẹp, Mai ăn sáng rồi lên sân thượng."
• Thử: "Chậu lan của bà ngoại chỉ còn đúng một chiếc lá xanh, và bà sẽ về nhà sau ba ngày nữa."

Câu thứ hai đặt ngay nhân vật, vấn đề và đồng hồ đếm ngược. Người đọc có lý do để đọc câu tiếp theo.

Kết bài: một thay đổi nhỏ là đủ

Truyện ngắn không cần kết thúc hoành tráng. Điều người đọc cần là thấy một thứ gì đó đã khác so với lúc đầu: nhân vật hiểu ra điều gì, mối quan hệ thay đổi, hoặc một quyết định được đưa ra. Mai có thể không cứu được chậu lan, nhưng tìm ra cuốn sổ bà ghi cách chăm từng cây, và quyết định gieo lại một chậu mới cùng bà. Đó là kết thúc trọn vẹn.

Về câu chuyện sáu chữ: nhiều nơi kể rằng nhà văn Mỹ Ernest Hemingway từng viết một truyện chỉ sáu chữ về đôi giày em bé chưa đi bao giờ. Thật ra các nhà nghiên cứu không tìm thấy bằng chứng ông viết câu đó, và những câu tương tự đã xuất hiện trên báo từ trước. Nhưng ý tưởng thì đáng học: một truyện có thể rất ngắn, miễn người đọc tự hiểu được phần không nói ra.

Danh sách sửa bài trong 20 phút

1. Câu đầu tiên đã có nhân vật và có chuyện chưa?
2. Đoạn nào bỏ đi mà truyện vẫn hiểu được? Bỏ đi.
3. Có chỗ nào kể cảm xúc thay vì cho thấy? "Mai rất buồn" có thể đổi thành một hành động: Mai úp mặt vào chiếc áo len của bà.
4. Có từ nào lặp lại quá nhiều? Học sinh hay lặp "rồi", "thì", "bỗng nhiên".
5. Có đủ ít nhất một chi tiết của năm giác quan ngoài thị giác không: tiếng, mùi, vị, cảm giác trên da?
6. Kết bài có cho thấy điều gì đã khác so với mở bài không?
7. Tên truyện có gợi tò mò mà không kể trước cái kết không?

Khi bí: năm cách gỡ

• Hỏi "nếu… thì sao?": nếu chậu hoa biết nói thì sao? Nếu bà về sớm một ngày thì sao?
• Đổi góc nhìn: kể lại đoạn đang bí qua mắt một nhân vật khác, kể cả con mèo.
• Nhảy cóc: viết cảnh kết trước, rồi quay lại nối.
• Thêm một chướng ngại: khi truyện trôi quá dễ, cho trời đổ mưa, cho chìa khoá biến mất.
• Viết tệ có chủ ý: tự nhủ "đoạn này mình sẽ viết thật dở". Áp lực biến mất và tay lại chạy.

Thử làm: buổi viết chiều thứ Bảy

Cần một chiếc đồng hồ hẹn giờ (nhờ bố mẹ hẹn trên điện thoại hoặc dùng đồng hồ bếp), giấy, bút, và một chỗ yên tĩnh.

1. Chọn một trong ba câu mở đầu sau, hoặc tự nghĩ: "Chiếc thang máy dừng ở tầng không có trong danh sách."; "Con chó nhà hàng xóm mang về một chiếc dép không phải của ai trong xóm."; "Cả lớp đã về, chỉ còn tiếng ai đó gõ nhẹ vào cửa sổ tầng ba."
2. Đi đúng sáu chặng theo lịch 90 phút, hẹn giờ cho từng chặng.
3. Khi xong, ghi số chữ ở cuối bài và ngày viết.
4. Đọc to cho một người trong nhà nghe. Hỏi họ đúng một câu: "Đoạn nào làm bố/mẹ muốn nghe tiếp nhất?"
5. Cất bài vào một tập riêng. Sau một tháng đọc lại, em sẽ thấy rõ mình đã tiến bộ ở đâu.

Câu hỏi thường gặp

Viết một truyện ngắn mất bao lâu?

Một truyện 500 đến 800 chữ có thể viết xong trong khoảng 90 phút nếu chia thành các chặng: nghĩ ý, dựng khung, viết nháp, nghỉ, sửa và đọc to. Truyện dài hơn hoặc muốn trau chuốt kỹ thì cần nhiều buổi.

Truyện ngắn cho học sinh nên dài bao nhiêu chữ?

Với học sinh 9 đến 15 tuổi, khoảng 500 đến 1.000 chữ là vừa để có mở đầu, thử thách và kết thúc mà không bị lan man. Điều quan trọng là truyện trọn vẹn, không phải dài.

Mở đầu truyện ngắn thế nào cho hấp dẫn?

Bắt đầu ngay ở khoảnh khắc vấn đề xuất hiện, thay vì kể từ lúc thức dậy. Câu đầu nên có nhân vật, có điều gì đó bất thường hoặc một hạn chót, để người đọc có lý do đọc tiếp.

Có nên sửa bài trong lúc đang viết không?

Không nên. Viết nháp và sửa bài là hai việc khác nhau, làm cùng lúc dễ khiến em mắc kẹt ở câu đầu. Hãy viết một mạch đến cuối, nghỉ một lát, rồi mới sửa.

Truyện sáu chữ của Hemingway có thật không?

Không có bằng chứng Hemingway viết câu chuyện sáu chữ nổi tiếng về đôi giày em bé. Các nhà nghiên cứu tìm thấy những câu tương tự trên báo từ trước. Câu chuyện là giai thoại, nhưng ý tưởng truyện siêu ngắn thì có thật và đáng thử.