Phác thảo nhân vật từ ý tưởng đến bản cuối: sáu bước như xưởng hoạt hình

Một nhân vật hoàn chỉnh hiếm khi ra đời từ bản vẽ đầu tiên. Người thiết kế chuyên nghiệp thường đi qua sáu bước: hiểu câu chuyện cần gì, gom tư liệu, vẽ thật nhiều phác thảo nhỏ, chọn và phát triển vài phương án, vẽ nhân vật từ nhiều góc với nhiều biểu cảm, rồi mới chốt màu và bản cuối. Quy trình này ai cũng làm theo được, chỉ cần giấy, bút chì và sự kiên nhẫn.

Vì sao không vẽ thẳng bản đẹp

Khi vẽ ngay một bản thật đẹp, ta dễ "yêu" nó và không muốn đổi, dù nó chưa hợp với câu chuyện. Phác thảo nhanh, nhiều, xấu cũng được, giúp ta thử nhiều hướng mà không tiếc công. Trong các xưởng làm phim hoạt hình, một nhân vật chính có thể trải qua hàng trăm bản phác trước khi được chọn. Phần lớn những bản ấy không bao giờ được công chiếu, nhưng chúng là con đường dẫn tới bản cuối.

Có một câu người làm nghề hay nhắc: bản phác đầu tiên là để tìm ý, không phải để khoe.

Sáu bước từ ý tưởng đến bản cuối

Bước 1: Viết "đề bài" cho nhân vật

Trước khi cầm bút vẽ, hãy viết ra vài dòng trả lời các câu hỏi:

• Nhân vật là ai, bao nhiêu tuổi, sống ở đâu, thời nào?
• Nhân vật muốn gì nhất? Sợ gì nhất?
• Ba từ tả tính cách (ví dụ: tò mò, vụng về, tốt bụng).
• Nhân vật xuất hiện ở đâu: truyện tranh, sân khấu rối, con dấu lớp học, linh vật của câu lạc bộ?
• Người xem là ai: em lớp 1, bạn cùng lớp, cả gia đình?

Đề bài giúp mỗi lựa chọn sau này có lý do. Khi phân vân giữa hai bản, chỉ cần hỏi: bản nào hợp với đề bài hơn?

Bước 2: Gom tư liệu

Nếu nhân vật là một bác lái đò, hãy tìm ảnh người lái đò thật, chiếc đò thật, chiếc nón thật. Nếu là con mèo, hãy quan sát con mèo nhà hàng xóm nằm, ngồi, vươn vai. Dán hoặc kẹp các tư liệu vào một trang gọi là bảng tham khảo. Người mới vẽ hay vẽ từ trí nhớ, nên nhân vật thường na ná những hình đã thấy ở đâu đó. Tư liệu thật giúp nhân vật có chi tiết riêng, đúng và mới.

Bước 3: Vẽ thật nhiều phác thảo nhỏ

Chia một tờ giấy thành nhiều ô nhỏ, mỗi ô cỡ bao diêm. Vẽ nhanh, mỗi hình chỉ một hai phút, tập trung vào hình bóng và hình khối chính, chưa vẽ mắt mũi chi tiết. Cố gắng có ít nhất 12 đến 20 hình, và mỗi hình phải khác các hình kia một điều gì đó: cao thấp, béo gầy, tròn vuông nhọn, có mũ hay không mũ.

Vẽ nhỏ có hai cái lợi: không tốn công nên dám thử điều lạ, và buộc ta nghĩ về hình dáng tổng thể, đúng thứ mà người xem nhận ra đầu tiên.

Bước 4: Chọn và phát triển

Dán tờ phác thảo lên tường, lùi xa vài bước nhìn. Khoanh tròn ba bốn hình nổi bật nhất, hợp với đề bài nhất. Có khi hay nhất lại là ghép hai hình: thân của hình số 3 với đầu của hình số 11. Vẽ lại các hình đã chọn to hơn, thêm khuôn mặt, quần áo, đồ vật mang theo.

Đây là lúc nên hỏi ý kiến người khác. Đừng hỏi "có đẹp không", hãy hỏi "nhìn bạn thấy nhân vật này tính cách thế nào?". Nếu câu trả lời khớp với đề bài, bạn đang đi đúng hướng.

Bước 5: Vẽ nhân vật từ nhiều góc và nhiều cảm xúc

Một nhân vật chỉ vẽ được ở một góc nhìn thì chưa thật sự "sống". Người làm nghề vẽ các bảng sau:

Bảng	Gồm gì	Để làm gì
Bảng xoay	Nhân vật đứng thẳng nhìn từ trước, ba phần tư, nghiêng, sau	Biết nhân vật trông thế nào khi quay đi, tóc và áo phía sau ra sao
Bảng biểu cảm	Sáu đến mười khuôn mặt: vui, buồn, giận, sợ, ngạc nhiên, ngượng	Giữ đúng khuôn mặt khi cảm xúc thay đổi
Bảng tư thế	Đi, chạy, ngồi, nhảy, làm việc đặc trưng	Kiểm tra cách nhân vật cử động, có hợp tính cách không
Bảng tỉ lệ	Nhân vật cạnh các nhân vật khác, có vạch chia số đầu	Giữ chiều cao, tỉ lệ thống nhất trong cả câu chuyện

Khi nhiều người cùng vẽ một nhân vật, như trong một xưởng hoạt hình hay một nhóm làm truyện tranh, các bảng này là "luật chung" để ai vẽ cũng ra cùng một nhân vật. Người ta gọi chung chúng là bảng mẫu nhân vật.

Bước 6: Chốt màu và vẽ bản cuối

Photo hoặc đồ lại bản nhân vật đã chọn ra ba bốn bản, tô mỗi bản một phương án màu. Hãy thử ít nhất một phương án ấm, một phương án lạnh, một phương án có điểm nhấn bằng màu bổ túc. Đặt các bản lên nền mà nhân vật sẽ xuất hiện, chụp ảnh chuyển đen trắng để kiểm tra độ rõ. Chọn xong, vẽ bản cuối cẩn thận và ghi chú bảng màu (tên màu hoặc mẫu màu) ngay bên cạnh để lần sau tô cho đúng.

Sổ phác thảo: kho báu của người vẽ

Rất nhiều họa sĩ mang theo một cuốn sổ nhỏ để vẽ bất cứ lúc nào: người ngồi chờ xe buýt, con chó ngủ trưa, bà bán rau cúi xuống bó hành. Những hình vẽ nhanh này về sau thành tư liệu cho nhân vật. Giữ các sổ cũ cũng giúp bạn thấy mình tiến bộ thế nào qua từng tháng, từng năm.

Một lời khuyên cho phụ huynh: hãy để sổ phác thảo của con được "xấu". Đây là chỗ thử nghiệm, không phải bài nộp. Thay vì khen "đẹp quá", hãy hỏi "nhân vật này đang nghĩ gì?" hay "con thích hình nào nhất, vì sao?". Những câu hỏi đó giúp trẻ nói ra suy nghĩ thiết kế của mình.

Thử làm: một nhân vật trong một buổi chiều

1. 15 phút: viết đề bài. Ví dụ: "linh vật cho góc đọc sách của lớp, tò mò, hơi nhút nhát, thích ăn bánh".
2. 15 phút: tìm tư liệu. Chọn một con vật làm gốc, quan sát ảnh hoặc con vật thật.
3. 20 phút: vẽ 12 phác thảo nhỏ trên một tờ A4 chia ô.
4. 10 phút: nghỉ, rồi nhờ người trong nhà chọn hai hình họ thấy hợp với đề bài nhất.
5. 30 phút: vẽ to hình được chọn, thêm bảng xoay đơn giản (trước, nghiêng) và ba biểu cảm.
6. 20 phút: thử hai phương án màu, chọn một, tô bản cuối.

Kẹp tất cả các tờ, kể cả tờ phác thảo xấu nhất, vào một bìa hồ sơ. Đó là quá trình làm việc của bạn, và trong nghề sáng tạo, quá trình ấy cũng đáng giá như sản phẩm cuối.

Những lỗi hay gặp

• Vẽ chi tiết quá sớm: mất cả tiếng vẽ hoa văn áo trong khi dáng người còn chưa ổn. Chốt hình khối trước, chi tiết sau.
• Chỉ vẽ một phương án: không có gì để so, khó biết bản mình vẽ đã tốt chưa.
• Quên đề bài: nhân vật đẹp nhưng không hợp với người xem hay câu chuyện. Luôn quay về đề bài khi chọn.
• Bỏ bản phác cũ: ý bị loại hôm nay có thể thành nhân vật hay cho câu chuyện khác.

Câu hỏi thường gặp

Thiết kế nhân vật gồm những bước nào?

Quy trình thường gồm: viết đề bài cho nhân vật, gom tư liệu, vẽ nhiều phác thảo nhỏ, chọn và phát triển vài phương án, vẽ nhân vật từ nhiều góc với nhiều cảm xúc, rồi chốt màu và vẽ bản cuối. Các bước có thể quay lại nhiều lần trước khi nhân vật hoàn chỉnh.

Bảng xoay nhân vật là gì?

Bảng xoay là bản vẽ một nhân vật đứng cùng tư thế nhưng nhìn từ nhiều phía: trước, ba phần tư, nghiêng và sau. Nó giúp người vẽ biết nhân vật trông thế nào khi quay đi và giữ đúng hình dáng khi vẽ trong nhiều cảnh. Các xưởng hoạt hình và nhóm làm truyện tranh đều dùng bảng này.

Vì sao phải vẽ phác thảo nhỏ trước?

Phác thảo nhỏ vẽ nhanh nên ta dám thử nhiều ý khác nhau mà không tiếc công. Kích thước nhỏ cũng buộc ta tập trung vào hình dáng tổng thể, thứ người xem nhận ra đầu tiên. Từ nhiều bản nhỏ, ta dễ chọn ra hướng tốt nhất.

Trẻ em có cần học vẽ đẹp trước khi thiết kế nhân vật không?

Không cần. Thiết kế nhân vật trước hết là suy nghĩ: nhân vật là ai, muốn gì, trông thế nào để người khác hiểu. Trẻ có thể bắt đầu bằng hình khối đơn giản, giấy cắt hay đất nặn, và kỹ năng vẽ sẽ lớn dần theo thời gian luyện tập.

Nên dùng dụng cụ gì để phác thảo nhân vật?

Chỉ cần bút chì mềm, tẩy và giấy là đủ để bắt đầu. Một cuốn sổ phác thảo nhỏ mang theo bên mình giúp vẽ được mọi lúc. Màu sáp, bút dạ hay màu nước có thể dùng ở bước thử màu, sau khi đã chốt hình dáng.