Đồ chơi dân gian & khoa học
Diều, chong chóng, con quay, chuồn chuồn tre, đèn kéo quân, tò he — tự làm và hiểu vì sao.
10 bài · viết cho học sinh, phụ huynh và thầy cô
Diều bay nhờ đâu: góc nghiêng, dây lèo, đuôi diều và tiếng sáo treDiều bay vì mặt diều nghiêng hắt gió xuống và được dây giữ lại; dây lèo chỉnh góc nghiêng, đuôi giữ thăng bằng, còn sáo kêu nhờ gió cắt qua khe ống tre.Chong chóng giấy và sức gió: vì sao cánh quay, đo gió bằng số vòngChong chóng giấy quay vì các cánh nghiêng hắt gió sang bên và bị đẩy ngược lại. Đếm số vòng quay là đo được sức gió, giống máy đo gió ở trạm khí tượng.Con quay quay thì đứng, dừng thì đổ: mô men động lượng và tiến độngCon quay đứng được nhờ mô men động lượng: khi quay nhanh, trọng lực chỉ làm trục đảo vòng chậm chứ không lật đổ. Ma sát làm quay chậm dần nên cuối cùng nó ngã.Chuồn chuồn tre đậu đầu ngón tay: trọng tâm nằm dưới điểm tựaChuồn chuồn tre đứng được trên đầu ngón tay vì cánh chúc xuống, đầu cánh nặng kéo trọng tâm xuống dưới đầu mỏ. Bị đẩy lệch, nó tự trở về thế cân bằng bền.Đèn kéo quân và khí nóng bốc lên: làm xoắn ốc giấy tự quay tại nhàĐèn kéo quân tự quay vì khí nóng từ ngọn nến nhẹ hơn nên bốc lên, đẩy vào tán cánh nghiêng ở đỉnh đèn. Một xoắn ốc giấy trên cốc nước nóng cho thấy đúng nguyên lý ấy.Bột tò he làm từ gì: vì sao bột nếp hấp chín dẻo mà để lâu lại nứtBột tò he là bột nếp trộn chút bột tẻ, hấp chín rồi nhuộm màu. Tinh bột gặp nước nóng trương phồng thành khối dẻo; để lâu, nước bay hơi và tinh bột co cứng nên nứt.Trống bỏi kêu nhờ đâu: quán tính, mặt căng và hốc vang của trống đấtTrống bỏi kêu vì hai hạt buộc dây bị quán tính giữ lại rồi văng vào mặt trống khi xoay cán. Trống đất dùng hố dưới đất làm hộp cộng hưởng, khuếch đại tiếng dây rung.Thuyền giấy nổi được vì đâu: lực đẩy Ác-si-mét và giấy thấm nướcThuyền giấy nổi vì lòng thuyền chứa không khí, chiếm chỗ lượng nước nặng bằng nó và được nước đẩy lên. Giấy hút nước qua mao dẫn nên mềm nhũn, sụp và chìm.Đèn ông sao tự làm: tỉ lệ vàng và hình học ngôi sao năm cánhKhung đèn ông sao là ngôi sao năm cánh từ năm nan bằng nhau; điểm bắt chéo nằm cách đầu nan khoảng 38% chiều dài. Làm bằng que kem, thắp bằng đèn LED thay nến.Súng phun nước ống tre: áp suất, pít-tông và vì sao lỗ nhỏ bắn xaỐng thụt nước bắn xa vì pít-tông đẩy nước từ lòng ống rộng qua lỗ nhỏ; nước không nén được nên phải chạy nhanh hơn nhiều lần. Lỗ càng nhỏ, tia càng nhanh, tay càng nặng.