Nhà thiết kế đồ họa làm gì: logo, biển báo, bao bì và cách xếp chữ

Nhà thiết kế đồ họa sắp xếp chữ, hình và màu để truyền đạt một thông điệp nhanh và rõ: một logo, một tấm áp phích, nhãn hộp sữa, bìa sách, biển chỉ đường trong bệnh viện, màn hình của một ứng dụng. Câu hỏi họ đặt ra mỗi ngày không phải "có đẹp không" mà là "người xem có hiểu đúng trong vài giây không". Cái đẹp là phương tiện; hiểu đúng mới là đích.

Đồ họa nằm ở đâu trong đời sống

Bạn gặp sản phẩm của nhà thiết kế đồ họa hàng trăm lần mỗi ngày mà ít khi để ý:

• Nhận diện thương hiệu: logo, màu, kiểu chữ riêng của một công ty, một trường học, một lễ hội.
• Bao bì: hộp bánh, chai nước, gói mì. Trên một mặt hộp nhỏ phải có tên, hình, thành phần, hạn dùng, mã vạch, mà vẫn dễ nhận ra trên kệ.
• Ấn phẩm: sách, báo, tạp chí, lịch, thiệp, tờ rơi.
• Áp phích và quảng cáo: phải gây chú ý từ xa, đọc trong lúc người ta đang đi ngang.
• Hệ thống chỉ dẫn: biển trong sân bay, bệnh viện, nhà ga, công viên. Người đọc thường đang vội hoặc đang lo.
• Giao diện màn hình: nút bấm, biểu tượng, cách sắp xếp chữ trên ứng dụng và trang web.
• Thông tin đồ họa: biểu đồ, sơ đồ, bản đồ tuyến xe buýt, giúp người xem hiểu số liệu rắc rối.

Năm nguyên tắc người trong nghề dùng hằng ngày

Nguyên tắc	Nghĩa là gì	Ví dụ
Thứ bậc	Điều quan trọng nhất phải to nhất, đậm nhất, đặt chỗ dễ thấy nhất	Trên áp phích hội chợ: tên sự kiện, rồi ngày giờ, rồi địa điểm
Tương phản	Khác biệt rõ về màu, độ sáng, cỡ để mắt phân biệt được	Chữ trắng trên nền xanh đậm, không phải chữ vàng nhạt trên nền trắng
Căn lề và lưới	Các thứ thẳng hàng theo một khung vô hình	Trang báo chia cột đều nhau
Khoảng trống	Chỗ để trống giúp mắt nghỉ và làm nổi điều quan trọng	Logo đặt giữa một vùng trống rộng
Nhất quán	Cùng một loại thông tin thì trình bày giống nhau	Mọi biển "Lối ra" trong toà nhà cùng màu, cùng kiểu

Người mới học hay mắc lỗi muốn cho mọi thứ đều to, đều nổi. Khi mọi thứ đều quan trọng, mắt không biết nhìn đâu trước, và kết quả là không gì nổi bật cả.

Chữ cũng là hình

Nhà thiết kế đồ họa coi chữ là một phần của hình ảnh. Có hai nhóm kiểu chữ lớn:

• Chữ có chân: các nét có những cái "chân" nhỏ ở đầu và cuối, như chữ trong nhiều cuốn sách in. Cho cảm giác truyền thống, trang trọng.
• Chữ không chân: nét trơn, gọn. Thường dùng cho biển chỉ dẫn và màn hình vì dễ đọc ở cỡ nhỏ hoặc từ xa.

Với tiếng Việt có thêm một thử thách riêng: dấu. Một chữ như "Ặ" hay "Ỗ" có dấu chồng hai tầng. Nhiều kiểu chữ thiết kế cho tiếng Anh không có dấu tiếng Việt, hoặc có nhưng dấu bị dính vào dòng trên, lệch vị trí, to nhỏ không đều. Nhà thiết kế làm việc với tiếng Việt phải kiểm tra kỹ kiểu chữ trước khi dùng, và có những người chuyên vẽ chữ để làm thêm bộ dấu tiếng Việt cho đẹp.

Hình hiệu: nói mà không cần chữ

Ở sân bay, nhà ga, ta thấy hình người đi, hình va li, hình nhà vệ sinh. Những hình này được gọi là hình hiệu (pictogram). Một hệ thống hình hiệu nổi tiếng là bộ do nhà thiết kế người Đức Otl Aicher và nhóm của ông làm cho Thế vận hội Munich năm 1972: các môn thể thao được vẽ bằng những nét thẳng và góc đều nhau, ai ở nước nào cũng đọc được. Cách làm đó ảnh hưởng tới rất nhiều biển chỉ dẫn sau này.

Biển báo giao thông là một hệ thống hình hiệu khác, trong đó hình dạng và màu cũng mang nghĩa. Ở Việt Nam, theo quy chuẩn biển báo đường bộ:

• Biển hình tròn viền đỏ thường là biển cấm.
• Biển hình tam giác viền đỏ, nền vàng là biển cảnh báo nguy hiểm.
• Biển hình tròn nền xanh là biển hiệu lệnh (phải làm theo).
• Biển hình vuông hoặc chữ nhật nền xanh là biển chỉ dẫn.

Nhờ vậy người lái xe nhận ra loại biển từ xa, trước cả khi đọc được hình bên trong. Đó là thiết kế đồ họa phục vụ an toàn.

Một dự án đi qua những bước nào

1. Hiểu yêu cầu. Ai là người xem? Họ sẽ thấy ở đâu, trong bao lâu? Muốn họ làm gì sau khi xem?
2. Tìm hiểu. Xem đối thủ, xem bối cảnh. Logo cho một cửa hàng bánh mì khác hẳn logo cho phòng khám nha khoa.
3. Phác nhiều ý. Vẽ tay hàng chục phương án nhỏ, đen trắng. Ý tốt phải đứng được mà chưa cần màu.
4. Chọn và phát triển. Chọn vài ý mạnh, làm kỹ trên máy tính, thử màu, thử chữ.
5. Thử trong bối cảnh thật. Logo in nhỏ trên danh thiếp có còn rõ không? Biển chỉ dẫn đứng cách 10 mét có đọc được không?
6. Trình bày và sửa. Giải thích lựa chọn của mình với khách hàng, nghe góp ý, chỉnh sửa.
7. Chuẩn bị bản in hoặc bản dùng. Đúng cỡ, đúng màu cho máy in, đủ các phiên bản cho nhiều chỗ dùng.

Kỹ năng và đường học

• Vẽ phác nhanh: không cần vẽ đẹp như họa sĩ, nhưng phải phác được ý trên giấy.
• Con mắt bố cục: nhận ra cái gì lệch, cái gì chật, cái gì thừa.
• Hiểu chữ và hiểu nội dung: đọc kỹ thông tin trước khi trình bày nó. Nhà thiết kế làm sai chính tả hay sai số điện thoại trên tờ rơi là lỗi rất đắt.
• Sử dụng phần mềm thiết kế: học được ở trường hoặc tự học, nhưng phần mềm chỉ là công cụ.
• Nghe và giải thích: làm việc với khách hàng, biên tập viên, người lập trình.

Ở bậc đại học, cao đẳng có ngành thiết kế đồ họa, thường có thi năng khiếu vẽ (yêu cầu khác nhau tùy trường). Nhiều người cũng vào nghề qua các khoá ngắn hạn và làm dự án thật. Dù đi đường nào, nơi tuyển người đều muốn xem hồ sơ tác phẩm: các dự án kèm giải thích bài toán là gì và mình giải nó ra sao.

Thử làm: áp phích cho hội chợ của lớp, kiểm tra trong 3 giây

Bạn cần: giấy A4 hoặc A3, bút dạ, màu, một bức tường để dán thử.

1. Viết ra đủ thông tin cần có: tên sự kiện, ngày, giờ, địa điểm, một dòng giới thiệu.
2. Xếp thứ bậc: đánh số 1, 2, 3… theo mức quan trọng. Chỉ được có một số 1.
3. Phác bốn bố cục nhỏ bằng bút chì, mỗi bố cục một cách sắp xếp khác nhau.
4. Chọn một, vẽ to, dùng nhiều nhất ba màu. Để ý tương phản giữa chữ và nền.
5. Dán lên tường. Nhờ một người đi ngang, chỉ cho nhìn đúng 3 giây rồi quay đi. Hỏi: "Sự kiện gì? Ngày nào?"
6. Thêm phép thử nheo mắt: đứng xa ba bước, nheo mắt nhìn. Những gì còn thấy rõ là những gì nổi nhất. Nếu điều nổi nhất không phải số 1 của bạn, hãy sửa.

Ghi lại phiên bản đầu và phiên bản sau khi sửa. So sánh hai bản là một trang rất tốt cho hồ sơ sáng tạo.

Câu hỏi thường gặp

Nhà thiết kế đồ họa làm gì?

Nhà thiết kế đồ họa sắp xếp chữ, hình và màu để truyền đạt thông điệp, trong logo, bao bì, sách báo, áp phích, biển chỉ dẫn hay giao diện ứng dụng. Mục tiêu là để người xem hiểu đúng và nhanh, rồi mới đến đẹp.

Thiết kế đồ họa khác vẽ tranh như thế nào?

Vẽ tranh thường để bày tỏ ý tưởng hay cảm xúc của người vẽ. Thiết kế đồ họa giải quyết một bài toán truyền thông cho người khác, có đối tượng xem, mục đích và giới hạn rõ ràng. Nhà thiết kế đồ họa có thể không vẽ giỏi nhưng phải bố cục và dùng chữ giỏi.

Vì sao biển báo giao thông có nhiều hình dạng khác nhau?

Hình dạng và màu giúp người lái xe biết loại biển từ xa, trước khi kịp đọc hình bên trong. Ở Việt Nam, biển tròn viền đỏ thường là biển cấm, tam giác nền vàng viền đỏ là cảnh báo, tròn nền xanh là hiệu lệnh, vuông hoặc chữ nhật nền xanh là chỉ dẫn.

Học thiết kế đồ họa có cần máy tính mạnh không?

Lúc mới bắt đầu thì chưa cần. Giấy, bút chì và bút dạ đủ để tập bố cục, thứ bậc và chữ. Khi học lên cao hơn mới cần máy tính có phần mềm thiết kế, và nhiều trường có phòng máy cho sinh viên dùng.

Hình hiệu (pictogram) là gì?

Hình hiệu là hình vẽ đơn giản thay cho chữ, như hình người đi bộ, va li hay nhà vệ sinh ở sân bay. Chúng giúp người nói nhiều ngôn ngữ khác nhau đều hiểu được. Bộ hình hiệu cho Thế vận hội Munich 1972 của Otl Aicher là một ví dụ nổi tiếng.