🤝 Làm việc nhóm
Chia việc công bằng không phải chia đều: cách nhóm học sinh nhận việc
Trong bài
Chia việc công bằng không có nghĩa là chia đều từng phần bằng nhau. Công bằng là mỗi người bỏ ra công sức tương đương, nhận phần việc hợp với mình nhưng vẫn được học cái mới, và những việc nặng nhọc hay nhàm chán được xoay vòng thay vì đổ lên một người. Muốn vậy, nhóm cần nhìn rõ mỗi việc nặng nhẹ ra sao trước khi chia.
Bài này nói về một hiện tượng đã được đo từ hơn một trăm năm trước: càng đông người thì mỗi người càng dễ góp ít sức hơn. Sau đó là vài cách chia việc mà lớp học và đội thể thao dùng để ai cũng có phần rõ ràng.
Thí nghiệm kéo dây của ông Ringelmann
Cuối thế kỷ 19, kỹ sư nông nghiệp người Pháp Max Ringelmann muốn biết người, ngựa và bò kéo cày chung thì hiệu quả ra sao. Ông cho người kéo một sợi dây nối với lực kế, lúc một mình, lúc theo nhóm. Kết quả ông công bố năm 1913 khá bất ngờ: khi nhóm càng đông, lực kéo trung bình của mỗi người càng giảm. Tám người kéo chung không mạnh bằng tám lần một người kéo.
Một phần lý do là các bạn kéo không đều nhịp. Nhưng năm 1979, nhóm nhà tâm lý học Bibb Latané, Kipling Williams và Stephen Harkins làm thêm thí nghiệm vỗ tay và hò to. Họ phát hiện: chỉ cần người tham gia tưởng rằng mình đang làm cùng người khác (dù thật ra làm một mình), họ đã vỗ tay và hò nhỏ hơn. Nhóm tác giả gọi hiện tượng này là "ỷ lại trong nhóm" (social loafing).
Điều đáng mang về: người ta không lười hơn vì tính xấu. Họ góp ít hơn khi công sức của mình không được nhìn thấy và khi nghĩ đằng nào người khác cũng làm. Sửa được điều đó là chia việc sao cho phần của mỗi người hiện rõ.
Đều, công bằng và hợp sức khác nhau thế nào
Hãy lấy ví dụ đội bóng rổ lớp 8 chuẩn bị cho giải trường. Có các việc: mang bóng, mang nước, giữ sổ ghi điểm tập, nhắc lịch, xin sân, giặt áo đội.
| Cách chia | Làm thế nào | Ưu điểm | Nhược điểm |
|---|---|---|---|
| Chia đều số việc | Sáu bạn, mỗi bạn một việc | Nhanh, dễ hiểu | Giặt áo cả đội nặng hơn hẳn nhắc lịch |
| Chia theo công sức | Ước lượng mỗi việc nặng nhẹ ra sao rồi chia sao cho tổng tương đương | Công bằng hơn | Mất thời gian bàn lúc đầu |
| Xoay vòng | Mỗi tuần mỗi bạn nhận việc khác | Không ai ôm mãi việc khó chịu | Mỗi tuần phải nhắc lại |
| Theo thế mạnh | Bạn nhà gần sân lo xin sân | Hiệu quả | Dễ thành "việc của riêng bạn đó" mãi |
Trên thực tế, nhóm hay kết hợp: việc cần kỹ năng thì theo thế mạnh, việc ai cũng làm được mà ngán thì xoay vòng, và nhìn lại tổng công sức sau mỗi vài tuần.
Lớp học ghép mảnh: mỗi người giữ một mảnh không thể thiếu
Năm 1971, ở thành phố Austin (Mỹ), nhà tâm lý học Elliot Aronson cùng các học trò được mời giúp những lớp học vừa có học sinh từ nhiều cộng đồng khác nhau, nơi các em hay ganh đua và xa lánh nhau. Họ nghĩ ra cách học gọi là "lớp học ghép mảnh" (jigsaw).
Cách làm như sau: bài học được cắt thành năm sáu phần. Mỗi bạn trong nhóm học kỹ một phần, gặp các bạn cùng phần ở nhóm khác để bàn cho chắc, rồi quay về dạy lại cho nhóm mình. Không ai có đủ cả bài, nên muốn hiểu hết thì phải nghe từng người. Bạn ít nói nhất cũng đang giữ một mảnh mà cả nhóm cần.
Ví dụ ở lớp 6 học về các tầng khí quyển: bạn A học tầng đối lưu, bạn B tầng bình lưu, bạn C tầng trung lưu, bạn D tầng nhiệt và ngoài cùng. Không ai ngồi chơi, vì thiếu một mảnh là bức tranh hỏng.
Cách này có điểm rất hay cho chuyện chia việc: công sức của mỗi người lộ ra tự nhiên, đúng thứ mà thí nghiệm của Ringelmann và Latané gợi ý.
Ước lượng việc trước khi chia
Lý do lớn nhất khiến chia việc không công bằng là không ai biết việc nào nặng. "Viết phần mở đầu" nghe ngắn nhưng có khi mất cả buổi tìm tài liệu. "Làm bìa" nghe vui nhưng có khi chỉ mười phút.
Một cách đơn giản là cả nhóm cùng ước lượng mỗi việc bằng "viên sỏi": việc nhẹ một viên, vừa hai viên, nặng ba viên. Mỗi người đưa số của mình cùng lúc (giơ ngón tay chẳng hạn), để không ai bị ảnh hưởng bởi người nói trước. Nếu số chênh nhau nhiều, người đưa số cao nhất và thấp nhất nói lý do. Thường đó là lúc nhóm phát hiện một việc ẩn: "Làm biểu đồ phải nhập lại hết số liệu đấy, không nhẹ đâu".
Cách giơ ngón tay cùng lúc này giống một kỹ thuật mà các nhóm làm phần mềm hay dùng để ước lượng công việc. Lý do là nếu một người nói trước, những người sau dễ "neo" theo con số đó.
Những việc không ai muốn làm
Nhóm nào cũng có: dọn dẹp sau thí nghiệm, trả đồ mượn, nhắc người chậm nộp bài, gõ lại phần ghi chép lộn xộn. Nếu không ai nhận, chúng thường rơi vào người tốt bụng nhất hoặc người sợ điểm thấp nhất. Lâu dần người đó mệt và bực.
- Đặt tên cho việc khó chịu: ghi hẳn vào danh sách, đừng để nó "tự nhiên ai đó làm".
- Xoay vòng: tuần này An dọn bàn thí nghiệm, tuần sau Bình.
- Đổi việc: "Mình dọn bàn thay cậu tuần này, cậu gõ lại biên bản giúp mình nhé."
- Ghép đôi: việc chán làm hai người nhanh hơn và đỡ chán hơn.
Khi có bạn không làm phần của mình
Dù chia khéo đến đâu, đôi khi vẫn có bạn không làm. Trước khi kết luận "bạn ấy lười", hãy hỏi riêng: có thể bạn không hiểu việc, có thể ở nhà đang có chuyện, có thể việc được giao quá sức. Câu hỏi nên là "Phần của cậu có chỗ nào khó không?" thay vì "Sao cậu chưa làm?".
Nếu đã hỏi mà vẫn không thay đổi, nhóm nên báo thầy cô sớm, kèm bảng chia việc đã thống nhất. Báo sớm không phải là mách lẻo, mà là để người lớn có thể giúp khi còn kịp. Đợi đến hôm nộp mới nói thì ai cũng thiệt.
Thử làm: bảng chia việc theo viên sỏi
Cho nhóm bốn đến sáu bạn, khoảng 20 phút, ngay đầu một dự án. Cần một tờ giấy và một nắm sỏi nhỏ, hạt đậu hay kẹp giấy.
- Cả nhóm liệt kê mọi việc của dự án lên giấy, kể cả việc nhỏ và việc chán (dọn dẹp, mua đồ, trả đồ).
- Với từng việc, mỗi người giơ một, hai hoặc ba ngón tay cùng lúc để ước lượng độ nặng. Chênh nhiều thì bàn lại rồi chốt.
- Đặt số sỏi tương ứng cạnh mỗi việc.
- Lần lượt từng người chọn một việc và kéo sỏi về chỗ mình. Ai chọn trước ở vòng này thì chọn sau ở vòng kế tiếp.
- Khi hết việc, đếm sỏi trước mặt mỗi người. Chênh nhau nhiều thì đổi bớt một việc cho cân.
- Chụp ảnh hoặc ghi lại bảng. Giữa dự án nhìn lại: việc nào hoá ra nặng hơn dự đoán?
Bảng sỏi không cần chính xác tuyệt đối. Giá trị của nó là buộc cả nhóm nói to "việc này nặng đấy" trước khi chia, và biến chuyện công bằng thành thứ mọi người nhìn thấy bằng mắt.
Câu hỏi thường gặp
Chia việc công bằng trong nhóm là chia đều phải không?
Không hẳn. Công bằng là mỗi người bỏ ra công sức tương đương, chứ không phải số việc bằng nhau, vì có việc nặng hơn việc khác. Nhóm nên ước lượng độ nặng của từng việc và xoay vòng những việc khó chịu.
Hiệu ứng Ringelmann là gì?
Đó là hiện tượng kỹ sư Pháp Max Ringelmann ghi nhận qua thí nghiệm kéo dây công bố năm 1913: nhóm càng đông, lực kéo trung bình của mỗi người càng giảm. Các nghiên cứu sau giải thích một phần là do người ta góp ít sức hơn khi công sức của mình không được nhìn thấy.
Lớp học ghép mảnh (jigsaw) là gì?
Đây là cách học do Elliot Aronson đưa ra năm 1971: bài học chia thành nhiều phần, mỗi bạn học kỹ một phần rồi dạy lại cho nhóm. Vì không ai có đủ cả bài, mọi người phải nghe nhau và ai cũng có đóng góp không thể thiếu.
Bạn trong nhóm không làm phần của mình thì làm sao?
Hãy hỏi riêng xem bạn ấy gặp khó ở đâu, vì có thể bạn không hiểu việc hoặc đang có chuyện riêng. Nếu vẫn không thay đổi, báo thầy cô sớm kèm bảng chia việc đã thống nhất để người lớn giúp khi còn kịp.
Việc không ai muốn làm trong nhóm nên chia thế nào?
Ghi rõ những việc đó vào danh sách thay vì để ai đó tự làm, rồi xoay vòng theo tuần hoặc ghép đôi cho đỡ chán. Cũng có thể cho phép đổi việc giữa các bạn, miễn là tổng công sức vẫn cân.
chia việc công bằnghiệu ứng Ringelmannỷ lại trong nhómlớp học ghép mảnhElliot Aronsonước lượng công việcxoay vòng việcbài tập nhómđội bóng rổkéo dây